Sýklalyfjagjöf – Tökum ábyrgð á heilsu barna okkar
Eftir Ágústu Kristínu Andersen"Börn á Íslandi fá mun oftar sýklalyf en börn í nágrannalöndunum. Það er á ábyrgð okkar foreldra að taka upplýstar ákvarðanir um velferð barna okkar."
HINN 11. desember síðastliðinn skrifar Vilhjálmur Ari Arason heimilislæknir grein í Morgunblaðið um þá ofnotkun sýklalyfja sem á sér stað á Íslandi, en að hans sögn eigum við Íslendingar víst enn eitt metið þegar kemur að sýklalyfjagjöf til barna. Á meðan sýklalyfjagjöf minnkar í nágrannalöndum okkar, eykst hún hér. Það er rétt sem hann nefnir að ábyrgð heilbrigðisyfirvalda sé rík, en einnig að það sé lykilatriði að foreldrar séu upplýstir um þá kosti sem í stöðunni eru ef takast á að hemja notkun þessara lyfja. Alþjóða heilbrigðisstofnunin hefur m.a. sett saman aðgerðaráætlun til að bregðast við þessum vanda, og ríkisstjórnir hvattar til að grípa þegar til aðgerða sem stuðla að skynsamlegri notkun sýklalyfja.
Sýklalyfjaónæmi; ofnotkun sýklalyfja
Sýklalyfjaónæmi er orðið að raunverulegri ógn við heilsu okkar, en samkvæmt Alþjóða heilbrigðisstofnuninni er ein helsta orsök þess ofnotkun sýklalyfja. Á einfaldan hátt má útskýra það þannig að ef við notum alltaf stóru bomburnar til að þurrka út tiltölulega meinlausa sýkla, lifa hinir ónæmu af og ná að breiðast út mun hraðar en þeir myndu ná ef ónæmiskerfinu væri treyst í verkefnið. Í grein sinni nefnir Vilhjálmur að í dag greinist sífellt fleiri sýkingar af þessu tagi þar sem hefðbundin sýklalyfjameðferð hefur lítil eða engin áhrif. Það er augljóst að staðan í þessum efnum er slæm og nauðsynlegt að við foreldrar áttum okkur á að ábyrgðin sem felst í því að velja meðferð fyrir börnin okkar liggur að stórum hluta hjá okkur. Ef við snúum ekki við blaðinu liggur ljóst fyrir að sýkingar sem engin hefðbundin lyf ráða við munu fara að hrjá okkur í enn meira mæli en nú er. Íslensk börn virðast frekar veikjast af eyrnabólgu en börn í nágrannalöndum okkar, hvort samhengi gæti verið á milli þess og sýklalyfjagjafa skal ósagt látið, en er kannski verðugt rannsóknarverkefni.
Skyndilausnir og langir leikskóladagar
Það er vitað mál að óþörf sýklalyfjagjöf viðgengst á Íslandi, spurningin sem við þurfum að spyrja okkur sjálf er hvers vegna? Ég leyfi mér að setja það fram hér að til greina komi að hluti vandamálsins felist í of-vistun barna á leikskólum og hjá dagmömmum. Við sem eigum börn könnumst alveg við það að þegar barn er sett til umönnunaraðila eins og t.d. á leikskóla eða til dagmömmu, tekur við tímabil síendurtekinna sýkinga, sem oft þróast yfir í hinar hvimleiðu eyrnabólgur. Við vinnum langan vinnudag, oftast foreldrarnir báðir, og þetta kallar á að við „megum ekki við því“ að börnin okkar séu veik dögum og jafnvel vikum saman. Þess vegna erum við kannski of fljót á okkur að grípa til sýklalyfjagjafar svo börnin nái sér nægilega vel til að hægt sé að koma þeim aftur í gæslu. Það má líka álykta sem svo að það sé í raun komin sterk hefð fyrir sýklalyfjanotkun á Íslandi, þannig að við hugsum ekkert um aðra kosti þegar börnin okkar veikjast. Þetta leiðir svo til þess að börnin eru saman með kokið fullt af þeim sýklum sem sýklalyfin ná ekki til og dreifa þeim til hinna. Það sér hver í hendi sér að þetta er ekki skynsamleg pæling. Langir dagar á leikskólanum eru líka þreytandi og valda jafnvel streitu hjá börnum, sem t.d. veldur slakari meltingu og veikir ónæmiskerfið. Leikskólarnir okkar eru frábærir, en þeir ættu ekki að vera meginíverustaður barna.
Til að viðhalda hreysti barns þarf það næringu sem felst ekki einungis í hollu mataræði og hlýjum vistarverum. Góð tengsl barna við foreldra sína eru undirstaða jafnvægis í lífi þeirra, og þessi tengsl styrkjast í jákvæðu hlutfalli við þann tíma sem barninu er gefinn. Þetta á sérstaklega við þegar barn verður lasið, það skiptir miklu máli að það fái að komast yfir veikindi sín áður en það er sett aftur í gæslu. Hraustari börn á leikskólum þýðir líka að þau smita síður hvert annað, sem hlýtur að teljast kostur hvernig sem á það er litið.
Úrræði
Vissulega má með einhverjum rökum halda fram að við séum jú bara að taka við þeim úrræðum sem að okkur er rétt, en það er ekki góð afsökun. Ábyrgðin er að stórum hluta okkar foreldranna, ef við ætlum ekki að eiga á hættu að enda með börnin okkar fárveik af sýkingum sem lítið er hægt að gera við. Sýklalyf bjarga mannslífum, á því leikur engin vafi, en ef við viljum hafa það þannig áfram verðum við að bera meiri virðingu fyrir hæfni líkamans til að lækna sig sjálfur þegar það á við, og læra að styðja bataferli barnanna okkar. Við verðum að taka ábyrgð á því að meðhöndla börnin okkar þannig að þau styrkist, en standi ekki eftir viðkvæmari og veikari en áður. Önnur úrræði en sýklalyfjameðferðir eru til staðar, og í valdi hvers og eins að velja þær, en mikilvægast er að við áttum okkur á því að valið er okkar, við getum lært að treysta bataferlinu, nota lyf í hófi, og sinna börnum okkar þannig að þau séu bæði sem einstaklingar og kynslóð, heilbrigð og hamingjusöm.